چرا دختران زودتر از پسران مکلف میشوند؟

توفیق زن بیش از مرد است و اگر انسان تنزل کند، حداقل باید بگوید زن همانند مرد است. زیرا تقریباً شش سال قبل از این که مرد، مکلف بشود، زن را ذات اقدس اله به حضور پذیرفته است. زن همین که از نُه سالگی گذشت و وارد دهمین سال زندگی شد، خدا او را به حضور میپذیرد و با او سخن میگوید و روزه را بر او واجب میکند، مناجات های او را به عنوان دستور مستحب شرعی گوش میدهد. آن وقتی که هنوز مرد به عنوان یک نوجوان مشغول بازی است، زن مشغول راز و نیاز و نماز است.

شش سال، زمینهسازی کردن و از دوران نوجوانی او را به حضور پذیرفتن، نماز را که عمود دین است بر او واجب کردن، روزه را که سپر دین است و حج را که وفد الیاللَّه است و مهمانان در آن سفر به ضیافتگاه خداوند میروند، بر زن واجب کردن، اینها همه نشانه آن است که زن برای دریافت فضائل، شایستهتر از مرد است. و اگر این منطق درست تبیین و اجرا گردد، نتیجتاً معلوم خواهد شد که زن بالاتر از مرد و لااقل همتای مرد است.

بهرهمندی از ثواب نماز

زن گرچه ممکن است در طی دوران عادت از برخی از عبادت محروم باشد، اما تمامی آنها جبرانپذیر است، زیرا قضای روزهها را به جا میآورد و برای نماز اگر وضو بگیرد و در مصلّای خود رو به قبله بنشیند، و به مقدار نماز، ذکر بگوید ثواب نماز را میبرد. همان گونه که اگر مسافری پس از خواندن دو رکعت واجب، سی یا چهل بار تسبیحات اربعه را تکرار کند، جبران آن دو رکعت ساقط شده را خواهد کرد. پس این گونه از فضائل جبرانپذیر است.

عمده آن است که مرد وقتی پانزده سالگی را تمام نمود و وارد شانزدهمین سال زندگی شد، شایستگی خطاب الهی را کسب مینماید و قبل از آن چنین لیاقتی ندارد، زیرا بلوغ زمینه تشرف به مقام عبودیت است.

اما آیا این جشن در اسلام مشروعیت دارد و جزو سنن هست یا نه؟ مسألهای جداگانه است، کسی به قصد ورودِ سنّت، اقدام به برگزاری این مراسم نمیکند، بلکه این جشن را به شکرانه یک نعمت برگزار مینماید. شاید مرحوم سید ابن طاووس، زیر پوشش اطلاقات اولیه که هر نعمتی به شما رسیده است حقشناس و شاکر باشید، چنین عملی را انجام داده است. بر این اساس، بلوغ یک شرافت است. آنها که اهل سلوکند میگویند ما مشرَّف شدیم نه مکلّف، چون زحمت و مشقتی در کار نیست، بلکه شرف در کار است. لذا در مناجاتالذاکرین امام سجاد - صلوات اللَّه وسلامه علیه - میخوانیم «یا من ذکره شرف» ای خدایی که نام تو مایه شرافت است.

اگر کسی به جایی برسد که ذکر خدا گوید و در سایه این ذکر، به یاد خدا و خدا هم به یاد او باشد، شرافتی نصیب او گردیده است، و زن شش سال قبل از مرد به این شرافت میرسد. اگر چنانچه به این نکته دقت شود، قبل از این که مرد به راه بیفتد و در صراط مستقیم گام بردارد،

زن بخش زیادی از این راه را طی کرده است. بنابراین هم محرومیتهایی که زن در دوران عادت دارد قابل جبران است و هم شش سال قبل از مرد، از همه مزایایی که مرد محروم است برخوردار میشود.

زن محرومیتی ندارد !

در پایان عمر نیز برای زنان غیر سادات پس از سن پنجاه سالگی سخن از ایام محرومیت نیست و در این مدت محرومیت نیز اولاً، ایام عادت محدود وچند روز بیشتر نیست. ثانیاً، آنها که باردارند و توفیق حمل امانت را دارند نیز محرومیت از عبادت شامل آنها نمیشود، چون غالباً عادت با حمل جمع نمیشود. ثالثاً، مدت شش سالی که زن قبل از بلوغ مرد، بالغه میشود همه نقصها را ترمیم میکند.

بنابراین اگر نقصانی در ایمان باشد و علت آن هم نقص در عبادت باشد، نه تنها قابل جبران است، بلکه اگر زن به این فکر بیفتد که دوران شش ساله را مغتنم بشمارد عظمتی فزونتر نیز خواهد یافت.

زن ریحانه است نه قهرمان !

از آنچه گفته شد روشن میشود سِرّ بیان حضرت امیر - سلاماللَّه علیه - در نهجالبلاغه که در وصف زن خطاب به امام مجتبی علیه السلام میفرماید: « فاِنّ المرأة ریحانة ولیست بقهرمانة »(1). یعنی این که زن ریحان است، باید او را زودتر از مرد، تحت تربیت و تکلیف قرار داد، در غیر این صورت ضایع میشود.

روایتی دیگر نیز از حضرت صادق - سلاماللَّه علیه - نقل شده است که میفرماید: «من اتّخذ امرأة فلیکرمها فانّما امرأة أحدکم لعبة فمن اتّخذها فلا یضیّعها»(2). مراد از لعب در روایت، بازیچه و اسباببازی نیست، بلکه یعنی زن ریحانه است این ریحانه را ضایع نکنید. اسلام به اولیای مدرسه و منزل دستور میدهد که به دخترها بیش از پسرها رسیدگی کنید.

اگر تکلیف بر دختر، شش سال قبل از پسر شروع میشود بنابراین اولیای منزل و مدرسه مسؤولیتشان نسبت به دخترها بیش از پسرهاست.

روی این تحلیل، معلوم میشود زن برای نماز و راز و نیاز، زودتر از مرد آمادگی پیدا میکند و اگر احیاناً راههای عاطفی، زمینههای انحراف را پیش روی زن قرار دهد، تکالیف عبادی آن راهها را تعدیل میکند تا مبادا به انحراف برود.

پی نوشت ها :

1) نهجالبلاغه، نامه 31.

(2) بحارالانوار، ج103، ص224.

آیت الله جوادی آملی

فلسفه نماز در قرآن و اسلام چیست؟

عبادت ، وسیله تکامل و سعادت ماست و دستور خداوند به نماز، نوعى لطف و رحمت و راهنمایى است که ما را به کمال مى رساند; مثلا وقتى پدر و مادر ، فرزندشان را به درس خواندن امر مى کنند ، به سود خود فرزند است و سعادت او را مى خواهند و این امر از روى محبّت به فرزند است و گرنه به درس خواندن او نیازى ندارند.

آیات و روایات، فلسفه و حکمت تشریع نماز را بیان کرده اند:

۱. یاد خدا: (وَ أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِکْرِى )^[1]; نماز را برپا دار تا به یاد من باشى.

۲. بازداشتن از گناه و زشتى ها: (إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَ الْمُنکَر)^[2]; همانا نماز ]انسان را در دنیا [از زشتى ها و گناه باز مى دارد.

۳. پاکیزگى روح: (...إِنَّمَا تُنذِرُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَیْبِ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ مَن تَزَکَّى فَإِنَّمَا یَتَزَکَّى لِنَفْسِهِ ى وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصِیرُ )^[3]; ... ]تو[ تنها کسانى را که از پروردگارشان در نهان مى ترسند و نماز برپا مى دارند، هشدار مى دهى و کسى پاکیزگى جوید تنها براى خود پاکیزگى مى جوید، و فرجام ]کارها[ به سوى خداست.

۴. یارى جستن از نماز در مسیر تکامل: (وَ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ وَ إِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخَـشِعِینَ )^[4]; از شکیبایى و نماز یارى جویید، و به راستى این کار گران است، مگر بر فروتنان.

۵. پاک شدن از کبر و غرور; حضرت فاطمة (علیها السلام) مى فرماید: (...و الصلاة تنزیهاً من الکبر...;^[5]...خداوند نماز را واجب کرد تا مردم از کبر و غرور پاک شوند... .

۶. رستگارى: (قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُون * الَّذِینَ هُمْ فِى صَلاَتِهِمْ خَـشِعُونَ )^[6]; به راستى که مؤمنان رستگار شدند; همانان که در نمازشان فروتنند.

در حدیثى آمده است: نقش نمازهاى پنج گانه براى امت من همانند نهر آب زلالى است که از مقابل خانه آنان مى گذرد، اگر کسى روزانه پنج بار در این نهر شستوشو کند، آیا به گمان شما باز هم بر بدن او آلودگى و پلیدى خواهد ماند؟!.^[7]

و در حدیثى دیگر امام باقر(علیه السلام) مى فرماید: هنگامى که نمازگزار به سمت قبله براى نماز مى ایستد، خداوند رحمان و رحیم به او توجه ویژه مى کند.^[8]

نماز روزانه انسان، اظهار تشکر و سپاس دائمى او از این همه نعمت و خوبى هایى است که خداوند به او داده است و نیز ثناگویى و تمجید انسان از این همه زیبایى و عظمت است که خداوند متعال دارد. هیچ کس براى تعریف و تمجید از یک گل زیبا که در طبیعت روییده است به شما اعتراض نمى کند، امّا اگر زیبایى آن را نبینى، نابینایت مى شمرند و اگر ببینى و واکنش نشان ندهى و ستایش نکنى سرزنشت مى کنند که چرا ذوق و احساس ندارى و چقدر بددلى!

در مضمون بعضى احادیث آمده است که: «انسان در حال نماز با خداى خود نجوا و گفتوگو مى کند و اگر انسان لذت این گفتوگو را بچشد، هیچ گاه از حال نماز خارج نمى شود.^[9]

راستى چقدر لذت بخش است با خداى جهان آفرین به گفتوگو و مناجات پرداختن! و روحى به عظمت تمام هستى یافتن و با خداى هستى هم سخن شدن!

[1]. طه،آیه14.

[2]. عنکبوت،آیه45.

[3]. فاطر،آیه18.

[4]. بقره،آیه45.

[5]. محمد باقر مجلسى، بحارالانوار، ج6، ص107.

[6]. مؤمنون،آیه1ـ2.

[7]. محمد محمدى رى شهرى، میزان الحکمة، ج5، ص372، حدیث10259.

[8]. همان، ص376، حدیث10279.

[9]. همان، حدیث10280.

امام جعفر صادق « علیه السلام » مي فرمايند:

حل مشكلات ديني و ماديت را در آنجا از خدا بخواه زيرا مسجد سهله خانه ادريس است ؛ مردي كه در آنجا به پيشه خياطي بود و نمازش را در آنجايگاه اقامه مي كرد آري آنكس كه در آنجا دست نياز بردبرد بيجواب نمي ماند و در قيامت در به هنگام ورود به شهر كوفه از مسجد سهله ديدن كن و در آن جايگاه نماز بگذار؛و جنت ادريس از مقام بلندي بر خوردار خواهد بود و به خاطر عبادت و اظهار نيازمندي در آنجا از ناراحتي هاي دنيايي و شر دشمنان در پناه حق قرار خواهد گرفت.

ادريس از قديمي ترين پيامبران خداست ؛ تا جائيكه طبرسي بزرگوار در جلد ششم مجمع صفحه 518ا و را جد پدري نوح مي داند.

توكل يا راحت طلبي! كداميك؟

روزى امام علىّ بن ابى طالب، اميرالمؤمنين صلوات اللّه عليه عبورش به گروهى از مسلمانها افتاد كه در گوشهاى از مسجد به عبادت مشغول بودند.

حضرت علىّ عليه السلام نزديك ايشان رفت و فرمود: شما كه هستيد؟ و چه مىكنيد؟

در پاسخ به حضرت ، اظهار داشتند: ما بر خداوند توكّل كرده ايم و عبادت او مى كنم .

حضرت فرمود: خير، چنين نيست ؛ بلكه شما سربار (ديگران) مىباشيد، چنانچه راست مىگوئيد و توكّل برخداوند متعال داريد، بگوئيد كه در چه مرحله اى از توكّل قرار داريد؟

گفتند: اگر چيزى به ما برسد، مى خوريم و قناعت مى كنيم و چنانچه چيزى به ما نرسد، صبر و تحمّل مىنمائيم .

سپس امام علىّ عليه السلام خطاب به ايشان كرد و با صراحت فرمود: سگهاى محلّه ما نيز چنين روشى را دارند.

آنان با خون سردى گفتند: پس ما چه كنيم ، شما بفرمائيد كه چه رفتارى داشته باشيم ؟

حضرت فرمود: بايستى آنچه را كه ما يعنى ، پيامبر خدا و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام انجام مىدهيم ؛ شما مسلمانها نيز چنان كنيد.

گفتند: شما چه كارهائى را انجام مىدهيد، تا ما تبعيّت نمائيم ؟

امام عليه السلام فرمود: ضمن سعى و تلاش و كار و عبادت ، آنچه به ما برسد پس از مصرف ، اضافه آن را بذل و بخشش مىكنيم .

و اگر چيزى و درآمدى نيافتيم ، خداوند منّان را؛ در هر حال شكر و سپاس مىگوييم.

داستانی زیبا از امام علی (علیه السلام) درباره نماز

نماز انسانها باید مانند نماز امام علی « علیه السلام » باشد.

شبی حضرت علی « علیه السلام » در مسجد شروع به نماز خواندن كرد ، شیطان آمد تا علی «علیه السلام » را در موقع نماز بفریبد ؛ وسوسهی مال دنیا را به علی « علیه السلام » گفت: ولی علی «علیه السلام » همانطور نماز میخواند ، وسوسهی قدرت ؛ ولی در علی « علیه السلام » اثر نكرد. وسوسهی فرزند ؛ امام علی « علیه السلام » با این حرفها منقلب نشد. شیطان به شكل افعی شد و چنان نیشی به مولا زد ؛ امام علی « علیه السلام » چنان غرق در مناجات با معبود شده بود كه هیچ نفهمید. آخر شیطان مأیوس شد و گفت كه نمیشود علی را فریب داد ، او در موقع نماز از جسم و این دنیا خارج میشود. وقتی علی « علیه السلام » نمازش تمام شد دیدند كه پایشان از اثر آن نیش سیاه شده اما با كمال تعجب پرسید كه چگونه پای من اینطور شده است؟

نمازهای واجب
نمازهای واجب ۶ دسته هستند:
۱- نمازهای یومیه
2- نماز آیات
۳- نماز میت
۴- نماز قضای پدر که بر پسر بزرگتر واجب است.
۵- نماز طواف واجب
۶- نمازی که به وسیله نذر و قسم و مانند اینها واجب شده باشد.
از مهمترین نمازهای واجب می توان به نمازهای یومیه اشاره کرد که هر مسلمان در هر شبانه روز باید هفده رکعت نماز بدین ترتیب بجا آورد:
۱- نماز صبح دو رکعت
۲- نماز ظهر چهار رکعت
۳- نماز عصر چهار رکعت
۴- نماز مغرب سه رکعت
۵- نماز عشا چهار رکعت

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۴۲۱٫

**********************************************

نماز های مستحب
نمازهای مستحبی نمازهایی هستند که مسلمانان برای کسب ثواب بیشتر و نزدیک تر شدن به خداوند و دوری از شیطان بجا می آورند.
این نمازها به صورت دورکعتی، خوانده می شوند؛ از جمله نمازهای مستحبی می توان به این موارد اشاره کرد:
۱- نمازهای نافله
۲- نماز غفیله
۳- نماز تحیت مسجد
۴- نماز زیارت معصومین علیهم السلام
۵- نماز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
۶- نماز هدیه به معصومین علیهم السلام

ذات مقدس) مقدماتی لازم است که تا فراهم نشود، نماز صحیح نیست و آن مقدمات عبارتند از:
۱- طهارت (وضو، تیمم، غسل)
2- پاکی بدن و لباس از آلودگی
3- مباح بودن لباس
۴- اوقات نماز
5- مکان نمازگزار
۶- قبله
طهارت
نمازگزار باید برای انجام عبادت کسب طهارت کند، این طهارت گاهی با وضو، غسل و در شرایطی هم با تیمم حاصل می شود.

وضو
وضو جزء ایمان است و به تعبیری نماز بدون وضو نماز نیست، امام رضا علیه السلام نیز درباره وضو می فرماید:
«لِأَنْ یَکُونَ الْعَبْدُ طَاهِراً إِذَا قَامَ بَیْنَ یَدَیِ الْجَبَّارِ عِنْدَ مُنَاجَاتِه ؛
وضو یک ادب در برابر خداست، تا وقتی بنده هنگام نماز در برابر پروردگار می ایستد؛ پاک باشد.»
البته وضو گرفتن براى قرائت قرآن، خواندن دعا و زیارت هم مستحب است.

شرایط وضو
شرط صحیح بودن وضو سیزده چیز است.
۱و۲- آب وضو پاک و مطلق باشد. (مضاف نباشد)
آب، یا مطلق است یا مضاف: آب مضاف، آبى است که از چیزى گرفته شود، مانند آب هندوانه و گلاب یا با چیزى مخلوط شود، مانند آبى که با گِل مخلوط گردد، به صورتى که دیگر به آن آب نگویند.
و غیر از اینها آب مطلق است، که پنج قسم مى باشد:
اوّل: آب کُر، دوم: آب قلیل، سوم: آب جارى، چهارم: آب باران، پنجم: آب چاه.
- وضو با آب نجس و آب مضاف باطل است. اگر چه انسان نجس بودن یا مضاف بودن آن را نداند یا فراموش کرده باشد و اگر با آن وضو نمازی هم خوانده باشد، باید آن نماز را دوباره با وضوی صحیح بجا آورد.
- اگر غیر از آب آلوده مضاف، آب دیگری برای وضو ندارد، چنانچه وقت نماز تنگ است، باید تیمم کند ولی اگر وقت دارد، باید صبر کند تا آب صاف شود و وضو بگیرد.
۳- آب وضو مباح باشد (غصبى نباشد)
- آب وضو و همچنین فضایی که در آن وضو می گیرد، باید مباح باشد.
- وضو با آب غصبی و آبی که معلوم نیست صاحب آن راضی هست یا نه، حرام و باطل است ولی اگر سابقا راضی بوده و انسان نمی داند که از رضایتش برگشته یا نه، وضو صحیح است.
۴و۵- ظرف آب وضو مباح باشد و از طلا و نقره هم نباشد.
اگر آب وضو در ظرف غصبی است و غیر از آن آب دیگری ندارد باید تیمم کند و چنانچه با آن آب وضو بگیرد باطل است و اگر آب مباح دیگری دارد چنانچه در آن ظرف غصبی، وضوی ارتماسی بگیرد و یا با آن ظرف، آب به صورت و دستها بریزد وضویش باطل است ولی اگر با کف دست آب از آن ظرف بردارد و به صورت و دستها بریزد وضویش صحیح است اگر چه از جهت تصرف در ظرف غصبی فعل حرام، مرتکب شده است.
- وضو از ظرف طلا و نقره به احتیاط واجب مثل وضو از ظرف غصبی است.
- وضوى ارتماسى آن است که انسان صورت و دستها را به قصد وضو در آب فرو برد.
۶- اعضاى وضو موقع شستن و مسح کردن پاک باشد.
اگر یکی از اعضای وضو نجس باشد و بعد از وضو شک کند که پیش از وضو آن جا را آب کشیده یا نه، چنانچه در موقع وضو متوجه پاک بودن و نجس بودن آن جا نبوده، وضو باطل است، ولی اگر می داند متوجه بوده یا شک دارد که متوجه بوده یا نه،وضو صحیح است و در هر صورت جایی را که نجس بوده بایدآب بکشد.
-اگر پیش از تمام شدن وضو، جایی را که شسته یا مسح کرده نجس شود، صحیح است.
- اگر غیر از اعضای وضو جایی از بدن نجس باشد، وضو صحیح است. ولی اگر مخرج را از بول یا غائط تطهیر نکرده باشد، اولی آن است که اول آن را تطهیر کند، بعد وضو بگیرد.
۷- براى وضو گرفتن وقت باشد.
- هرگاه وقت به قدری تنگ است که اگر وضو بگیرد، تمام نماز یا مقداری از آن بعد از وقت خوانده می شود، باید تیمم کند، ولی اگر برای وضو و تیمم یک اندازه وقت لازم است، باید وضو بگیرد.
- کسی که در تنگی وقت نماز، وظیفه اش تیمم است اگر وضو هم بگیرد، وضویش صحیح است،چه برای آن نماز باشد و چه برای کار دیگری.
۸- به قصد قربت باشد.
- قصد قربت ، یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم وضو بگیرد و اگر برای خنک شدن یا به قصد دیگری وضو بگیرد باطل است.
-لازم نیست نیت وضو را به زبان آورد یا از قلب خود بگذراند، ولی باید در تمام وضو متوجه باشد که وضو می گیرد، به طوری که اگر از او بپرسند چه می کنی، بگوید وضو می گیرم.
۹- ترتیب را رعایت کند.
باید وضو را به همان ترتیبی که گفته شده به جا آورد، یعنی اول صورت، بعد دست راست، بعد دست چپ شسته و در آخر سر و پاها مسح شود؛ البته باید پای راست پیش از پای چپ مسح شود و اگر به این ترتیب نباشد، وضو باطل است.
۱۰- پى در پى باشد.
-اگر بین کارهای وضو به قدری فاصله بیفتد که وقتی می خواهد جایی را بشوید یا مسح کند، رطوبت جاهایی که پیش از آن شسته یا مسح کرده خشک شده باشد،وضو باطل است ولی اگر فقط رطوبت جایی که جلوتر از محلی است که می خواهد بشوید یا مسح کند خشک شده باشد، مثلا موقعی که می خواهد دست چپ را بشوید رطوبت دست راست خشک شده باشد و صورت تر باشد، وضو صحیح است.
-اگر کارهای وضو را پشت سر هم بجا آورد، ولی به واسطه گرمای هوا یا حرارت زیاد بدن و مانند اینها رطوبت خشک شود، وضوی او صحیح است.
-راه رفتن در بین وضو اشکال ندارد. پس اگر بعد از شستن صورت و دستها چند قدم راه برود و بعد سر و پا را مسح کند، وضوی او صحیح است.
۱۱- در کارهاى وضو از دیگرى کمک نگیرد.
- شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها را خود انسان انجام دهد و اگر دیگری او را وضو دهد یا در رسانیدن آب به صورت و دستها و مسح سر و پاها به او کمک نماید، وضو باطل است.
-کسی که نمی تواند وضو بگیرد، باید نایب بگیرد که او را وضو دهد و چنانچه مزد هم بخواهد در صورتی که بتواند باید بدهد، ولی باید خود او نیت وضو کند و با دست خود مسح نماید و اگر نمی تواند باید نایبش دست او را بگیرد و به جای مسح او بکشد و اگر این هم ممکن نیست، باید از دست او رطوبت بگیرد و با آن رطوبت سر و پای او را مسح کند.
-هر کدام از کارهای وضو را که می تواند به تنهایی انجام دهد، نباید در آن کمک بگیرد.
۱۲- استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.
-کسی که می ترسد که اگر وضو بگیرد مریض شود یا اگر آب را به مصرف وضو برساند تشنه بماند، نباید وضو بگیرد، ولی اگر نداند که آب برای او ضرر دارد و وضو بگیرد و بعد بفهمد ضرر داشته، وضویش صحیح است. اگر چه احتیاط مستحب آن است که با آن وضو، نماز نخواند و تیمم کند و چنانچه با آن وضو نماز خوانده، دوباره آن را اعاده نماید.
- اگر رساندن آب به صورت و دستها به مقدار کمی که وضو با آن صحیح است ضرر ندارد و بیشتر از آن ضرر دارد، باید با همان مقدار وضو بگیرد.
۱۳- برای رسیدن آب به اعضاى وضو مانعى وجود نداشته نباشد.
-اگر می داند چیزی به اعضای وضو چسبیده، ولی شک دارد که از رسیدن آب جلوگیری می کند یا نه، باید آن را برطرف کند یا آب را به زیر آن برساند.
-خط قلم خودکار و لکه هاى رنگ و چربى و کِرِمْ در صورتى که رنگ بدون جِرم باشد، مانع از وضو نیست، ولى اگر جرم دارد و روى پوست را گرفته باید بر طرف شود.
-اگر زیر ناخن چرک باشد، وضو اشکال ندارد. ولی اگر ناخن را بگیرد، باید برای وضو آن چرک را برطرف کند و نیز اگر ناخن بیشتر از معمول بلند باشد، باید چرک زیر مقداری را که از معمول بلندتر است برطرف نماید.
-اگر در صورت، دستها، جلوی سر و روی پاها به واسطه سوختن یا چیز دیگر برآمدگی پیدا شود، شستن و مسح روی آن کافی است و چنانچه سوراخ شود، رساندن آب به زیر پوست لازم نیست، حتی اگر پوست یک قسمت آن هم کنده شود لازم نیست آب را به زیر قسمتی که کنده نشده برساند؛ ولی چنانچه پوستی که کنده شده گاهی به بدن می چسبد و گاهی بلند می شود، باید آن را قطع کند یا آب را به زیر آن برساند.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)،ج۱، ص۱۷۲٫

طریقه وضو
بهتر است، پیش از وضو، دستها را تا مچ بشوییم، البته این شستن، جزو اعمال وضو نمى باشد و مستحب است.
۱- به نیّت وضو صورت را از بالا به پایین از جایى که موى سر روییده تا چانه مى شوییم.
۲- پس از شستن صورت، دست راست را از آرنج تا نوک انگشتان، از بالا به پایین، مى شوییم.
۳- بعد از شستن دست راست، دست چپ را مانند دست راست مى شوییم.
۴- بعد از شستن صورت و دست ها با رطوبتى که بر دست مانده، جلوى سر را مسح مى کنیم؛ یعنى دست را بر سر گذاشته و کمى به طرف پیشانى مى کشیم. در مسح سر، لازم نیست دست بر پوست سر کشیده شود، بلکه بر موى جلوى سر هم صحیح است ولى اگر موى سر، زیاد بلند باشد، باید بیخ مو (جایى که مو روییده) یا پوست سر را مسح کنیم. محل مسح جلو سر و روى پاها باید خشک باشد، اگر جاى مسح تَر باشد باید آن را خشک کرد ولى اگر رطوبت آن بقدرى کم باشد که مانع از تأثیر رطوبت دست بر آن نباشد اشکالى ندارد.
5- پس از مسح سر، پاى راست را از نوک انگشت تا آخرِ برآمدگی روى پا مسح مى کنیم.
6- در پایان، پاى چپ را مانند پاى راست مسح مى کنیم و با این عمل وضو تمام مى شود.
براى مسح پا، کشیدن یک انگشت دست بر یک انگشت پا کافى است، ولى بهتر است تمام کف دست بر تمام روى پا کشیده شود.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۱۶۲٫

دعای وضو
از مستحبات دیگر وضو، دعا کردن، هنگام وضو گرفتن است.
وقتی که فرد نگاهش به آب میافتد:
«بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ الْمَاءَ طَهُوراً وَ لَمْ یَجْعَلْهُ نَجِساً؛
به نام الله و … و سپاس خدایی را که آب را پاک قرار داد و آن را نجس قرار نداد.»
وقتی که قبل از وضو دست خود را میشوید:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنَ التَّوَّابِینَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَطَهِّرِین؛
خدایا مرا از توبه کنندگان و از پاکیزگان قرار ده.»
وقتی که پیش از وضو و به عنوان یک امر مستحبی، آب در دهان مضمضه میکند:
«اللَّهُمَّ لَقِّنِّی حُجَّتِی یَوْمَ أَلْقَاکَ وَ أَطْلِقْ لِسَانِی بِذِکْرِک؛
پروردگارا! روز قیامت در بیان دلیل و حجت، مرا یاری کن و زبانم را به ذکر و شُکرت آزاد ساز٫»
وقتی که پیش از وضو و به عنوان یک امر مستحبی، آب در بینی استنشاق میکند:
«اللَّهُمَّ لَا تُحَرِّمْ عَلَیَّ رِیحَ الْجَنَّةِ وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ یَشَمُّ رِیحَهَا وَ رَوْحَهَا وَ طِیبَهَا؛
خدایا بوی بهشت را بر من حرام مکن و مرا از کسانی قرار ده که عطر و رایحه آن را استشمام میکنند.»
وقتی که صورت را میشوید(شروع وضو):
« اللَّهُمَّ بَیِّضْ وَجْهِی یَوْمَ تَسْوَدُّ فِیهِ الْوُجُوهُ وَ لَا تُسَوِّدْ وَجْهِی یَوْمَ تَبْیَضُّ فِیهِ الْوُجُوه ؛
خدایا روی مرا سفید گردان در روزی که در آن صورتها سیاه میشوند و روی مرا سیاه مگردان، در روزی که در آن صورتها سفید میگردند.»
وقتی که دست راست را میشوید:
«اللَّهُمَّ أَعْطِنِی کِتَابِی بِیَمِینِی وَ الْخُلْدَ فِی الْجِنَانِ بِیَسَارِی وَ حَاسِبْنِی حِسابا یسیراً ؛
خدایا کتاب مرا به دست راستم عطا نما و جاودانگی در بهشت را به سمت چپ من [ببخش] و مرا به آسانی مورد محاسبه قرار ده.»
وقتی که دست چپ را میشوید:
«اللَّهُمَّ لَا تُعْطِنِی کِتَابِی بِشِمَالِی وَ لَامِنْ وَرَاءِ ظَهْرِی وَ لَا تَجْعَلْهَا مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِی وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ مُقَطَّعَاتِ النِّیرَان ؛
خدایا کتاب مرا از بالا و [یا] از پشت به من عطا نفرما و آویختهای بر گردنم قرار مده و از پارههای آتش به تو پناه میبرم.»
در مسح سر:
«اللَّهُمَّ غَشِّنِی بِرَحْمَتِکَ وَ بَرَکَاتِکَ وَ عَفْوِکَ؛
خدایا مرا به رحمت و برکت و بخشایشت غوطهور ساز٫»
در مسح پا:
«اللَّهُمَّ ثَبِّتْنِی عَلَى الصِّرَاطِ یَوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ وَ اجْعَلْ سَعْیِی فِیمَا یُرْضِیکَ عَنِّی یَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَام ؛
خدایا مرا ثابت قدم گردان بر صراط، در روزی که قدمها دچار لرزش میشوند و کوشش مرا در آنچه که تو را خشنود میسازد قرار ده ای صاحب جلال و اکرام.»

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۱۷۲٫

مبطِلات وضو
هفت چیز وضو را باطل می کند:
۱- بول
۲- غائط
۳- باد معده و روده که از مخرج غائط خارج شود.
۴- خوابی که به واسطه آن چشم نبیند و گوش نشنود اما اگر چشم نبیند ولی گوش بشنود، وضو باطل نمی شود.
۵- چیزهایی که عقل را از بین می برد مانند: دیوانگی، مستی و بیهوشی
۶- استحاضه
7- کاری که باید برای آن غسل کرد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۲۰۰٫

وضوى جَبیره
چیزی که با آن زخم و شکسته را می بندند و دارویی که روی زخم و مانند آن می گذارند جبیره نامیده می شود. اگر جبیره در یکی از اعضای وضو وجود داشته باشد مانع رسیدن آب به آن عضو می شود پس برای وضو باید به احکام وضوی جبیره عمل کرد.
1- اگر در یکى از اعضا وضو، زخم، دُمَل و یا شکستگى باشد، چنانچه روى آن باز است و آب براى آن ضرر ندارد، باید به طور معمول وضو گرفت.
۲- اگر زخم یا دمل و یا شکستگى، در صورت و دستهاست و روى آن باز است و آب ریختن روى آن ضرر دارد، چنانچه کشیدن دست تَر بر آن، ضرر ندارد، بنابر احتیاط واجب دست تَر، بر آن بکشد.
اگر این مقدار نیز ضرر دارد، یا زخم نجس است و نمى شود آن را آب کشید، باید اطراف زخم را، از بالا به پایین بشوید و بنابر احتیاط مستحب، پارچه پاکى روى زخم بگذارد و دست تَر روى آن بکشد و اگر گذاشتن پارچه ممکن نیست، باید اطراف زخم را بشوید و در هر صورت تیمّم لازم نیست.
۳- اگر زخم یا دمل یا شکستگى در جلوى سر یا روى پاهاست و روى آن باز است، چنانچه نتواند آنرا مسح کند، باید پارچه پاکى روى آن بگذارد و روى پارچه را با تَرى آب وضو که در دست مانده مسح کند، و اگر گذاشتن پارچه ممکن نباشد، باید به جای وضو تیمم نماید و بهتر است یک وضوی بدون مسح هم بگیرد.
۴-اگر روى دمل، زخم یا شکستگى بسته باشد چنانچه باز کردن آن ممکن است و آب هم براى آن ضرر ندارد، باید باز کند و وضو بگیرد چه زخم و مانند آن در صورت و دستها باشد، چه جلوى سر و روى پاها.
۵-اگر نمى شود روى زخم را باز کرد ولى خود زخم یا چیزى که روى آن گذاشته شده پاک است و رسانیدن آب به زخم هم ضرر ندارد، باید آب را به زخم برساند.
- اگر زخم یا چیزى که روى آن گذاشته شده نجس است، چنانچه آب کشیدن آن و رساندن آب بروى زخم ممکن باشد، باید آن را آب بکشد و موقع وضو آب را به زخم برساند.
- در صورتى که آب براى زخم ضرر دارد، یا آنکه رساندن آب به روى زخم ممکن نیست، یا زخم نجس است و نمى شود آنرا آب کشید، باید اطراف زخم را بشوید و اگر جبیره پاک است، روى آنرا مسح کند.
- اگر جبیره هم نجس است، یا نمى شود روى آن دست تر کشید، مثلاً دارویی است که به دست مى چسبد، پارچه پاکى را به طورى که جزء جبیره حساب شود، روى آن بگذارد و دست تر روى آن بکشد. اگر این هم ممکن نیست، احتیاط واجب آن است که وضو بگیرد و تیمم هم بنماید.
۶-اگر در جاى وضو یا غسل چیزى چسبیده است که برداشتن آن ممکن نیست، یا به قدرى مشقت دارد که نمى شود تحمل کرد، باید به دستور جبیره عمل کند، و بنابر احتیاط واجب تیمم هم بنماید.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۲۰۱٫

مواردی که باید برای آن وضو گرفت
براى شش چیز وضو واجب است:
۱- براى تمام نمازهاى واجب و مستحب غیر از نماز میت.
۲- براى سجده و تشهد فراموش شده اگر بین آنها و نماز حدثى از او سر زده مثلا بول کرده باشد، ولى براى سجده سهو واجب نیست وضو بگیرد.
۳- براى طواف واجب خانه کعبه
۴- اگر نذر یا عهد کرده و یا قسم خورده باشد که وضو بگیرد.
۵- اگر نذر کرده باشد که جایی از بدن خود را به خط قرآن برساند.
۶- براى آب کشیدن قرآنى که نجس شده

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۱۹۷٫

تیمّم
تیمم به معنی قصد کردن و در اصطلاح شرع، قصد کردن به خاک پاک را میگویند که بجای وضو و یا غسل و در نبودن آب صورت می گیرد.
در هفت مورد به جاى وضو و غسل باید تیمّم کرد:
۱- آب پیدا نکند. اگر انسان در آبادى باشد، باید براى تهیه آب وضو و غسل بقدرى جستجو کند که از پیدا شدن آن ناامید شود و اگر در بیابان باشد، چنانچه زمین آن پست و بلند است و یا به واسطه درخت و مانند آن، عبور در آن زمین مشکل است، باید در هر یک از چهار طرف به اندازه پرتاب یک تیر قدیمى که با کمان پرتاب مى کردند، به جستجوى آب برود ولی اگر زمین آن این طور نیست، باید در هر طرف به اندازه پرتاب دو تیر جستجو نماید.
۲- مشقت بیش از حد: اگر به واسطه پیرى یا ترس از دزد و جانور و مانند اینها یا نداشتن وسیله اى که آب از چاه بکشد، دسترسى به آب نداشته باشد، باید تیمم کند و همچنین اگر تهیه آب یا استعمال آن به قدرى مشقت داشته باشد که مردم تحمل نکنند.
3- ترس از ضرر: اگر از استعمال آب بر جان خود بترسد یا بترسد که به واسطه استعمال آب، مرض یا عیبى در او پیدا شود یا مرضش طول بکشد و یا شدت پیدا کند و به سختى معالجه شود باید تیمم نماید، ولى اگر آب گرم براى او ضرر ندارد، باید با آب گرم وضو بگیرد یا غسل کند.
4- نیاز به آب برای حفظ جان: هرگاه بترسد که اگر آب را به مصرف وضو یا غسل برساند خود او یا عیال، اولاد و کسانى که با او همراهند از تشنگى بمیرند یا مریض شوند و همچنین اگر کسى که حفظ جان او واجب است به قدری تشنه باشد که اگر انسان آب را به او ندهد تلف شود؛ باید تیمم کند.
۵- نیاز به آب برای تطهیر: کسى که بدن یا لباسش نجس است و کمى آب دارد که اگر با آن وضو بگیرد یا غسل کند، براى آب کشیدن بدن یا لباس او نمى ماند باید بدن یا لباس را آب بکشد و با تیمم نماز بخواند. ولى اگر چیزى نداشته باشد که بر آن تیمم کند، باید آب را به مصرف وضو یا غسل برساند و با بدن یا لباس نجس نماز بخواند.
6- نداشتن آب مباح: اگر غیر از آب یا ظرفى که استعمال آن حرام است آب یا ظرف دیگرى ندارد، مثلا آب یا ظرفش غصبى است و غیر از آن، آب و ظرف دیگرى ندارد، باید به جاى وضو و غسل، تیمم کند.
۷- نداشتن وقت برای وضو و غسل: هرگاه وقت به قدرى تنگ باشد که اگر وضو بگیرد یا غسل کند، تمام نماز یا مقدارى از آن بعد از وقت خوانده مى شود، باید تیمم کند.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۳۸۵٫

چیزهایی که تیمم به آنها صحیح است
تیمم به خاک، ریگ، کلوخ، گل پخته، سنگ گچ و سنگ مرمر صحیح است به شرط آن که پاک و تمیز باشد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۳۹۹٫

طریقه تیمم
۱- نیت
در هنگام نیّت، باید معیّن کند که تیمّم او بدل از غسل است یا بدل از وضو و اگر بدل از غسل باشد، باید آن غسل را معیّن نماید و چنانچه اشتباهاً به جاى بدل از وضو، بدل از غسل یا به جاى بدل از غسل، بدل از وضو نیّت کند، یا مثلا در تیمّم بدل از غسل جنابت، بدل از غسل مسّ میّت، نیّت نماید،تیمّم او باطل است.
۲- زدن دستها بر موارد تیمم:
زدن کف هر دو دست، بر چیزی که تیمم به آن صحیح است.
- براى تیمّم باید انگشتر را از دست بیرون آورد و اگر مانع دیگرى بر پیشانى یا دستها وجود دارد باید بر طرف شود.
۳- مسح پیشانی تا ابرو:
لازم است کف هر دو دست به تمام پیشانی و دو طرف آن، از جایی که موی سر روییده تا ابروها و بالای بینی کشیده شود.
- در تیمم باید کف دست را بر پیشانى و روى دستها کشید و اگر پیشانى یا دستها از زیر آن کشیده شود، صحیح نیست.
۴- مسح پشت دست راست و چپ:
کشیدن کف دست چپ به تمام پشت دست راست و بعد از آن کشیدن کف دست راست به تمام پشت دست چپ
- براى آنکه یقین کند تمام پشت دست مسح شده، باید مقدارى بالاتر از مچ را هم مسح کند، ولى مسح بین انگشتان لازم نیست.
- اگر پیشانى یا پشت دستها زخم باشد و پارچه یا چیز دیگرى را که بر آن بسته شده نتوان باز کرد، باید دست را روى آن کشید.
- همچنین اگر کف دست زخم باشد و پارچه یا چیز دیگرى را که بر آن بسته نتوان باز کرد، باید دست را با همان پارچه بر چیزى که تیمّم بر آن صحیح است زند و به پیشانى و پشت دستها کشید.
- اگر مختصرى از پیشانى و پشت دست ها مسح نشود تیمّم باطل است، چه عمداً باشد و چه سهواً، ولى دقّت زیاد هم، لازم نیست و همین که بگویند تمام پیشانى و پشت دستها، مسح شده کافى است.
- پیشانى و پشت دستها را باید از بالا به پایین مسح کرد و کارهاى آن را پشت سر هم انجام داد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۴۰۶٫

غسل
یکی دیگر از موارد طهارت غسل است؛ که در لغت به معنای شستن و در اصطلاح به مجموع اراده قلبی و اجرای عملی در خصوص شستن بدن گفته میشود.
غسلها بر حسب حکم شرعی به دو دسته تقسیم میشوند.
۱- غسل واجب
۲- غسل مستحب
غسل واجب یا مستحب را (به جز غسل میت) به دو صورت میتوان انجام داد:
- ترتیبی
در غسل ترتیبی باید به نیت غسل، نخست سر و گردن، و سپس نیمه راست بدن و بعد نیمه چپ بدن شسته شود.
- ارتماسی
غسل ارتماسی آن است که انسان به نیت غسل یکباره در آب فرورود، به طوری که آب یکدفعه یا به تدریج تمام بدن را فرا گیرد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۲۲۹٫

لباس نمازگزار

پوشاندن بدن در نماز
حد لازم پوشش برای مرد در نماز، پوشاندن عورت است گرچه بهتر است از ناف تا زانو را بپوشاند.
ولی زنان در نماز باید تمام بدن را بپوشانند، به جز دستها و پاها تا مچ و صورت به مقدارى که در وضو شسته می شود،گرچه پوشاندن آن نیز اشکال ندارد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۴۶۳٫

شرایط لباس نمازگزار
لباس نمازگزار شش شرط دارد
1- لباس پاک باشد. بهتر است نمازگزار براى نماز بهترین و تمیزترین لباس خود را بپوشد.
۲- لباس مُباح باشد. یعنى لباسى که مى پوشد از خودش باشد و در صورتی که مال دیگرى است، با اجازه و رضایت صاحبش باشد.
۳- لباس از اجزاى مُردار نباشد. لباس نمازگزار نباید از اجزاء حیوان مرده اى که خون جهنده دارد باشد، بلکه احتیاط واجب آن است که از اجزاى حیوانهاى مرده دیگر که خون جهنده ندارند (مانند ماهى و مار) نیز اجتناب کند.
۴- لباس از حیوان حرام گوشت نباشد حتی اگر موی آن حیوان نیز همراه نمازگزار باشد نماز را باطل می کند.(آب دهان، بینی و موی گربه)
۵و۶- اگر نمازگزار مرد است، لباس او از ابریشم خالص و طلاباف نباشد.
- زینت کردن به طلا، ( زنجیر، انگشتر و ساعت مچی) برای مرد حرام و نماز با آن باطل است.
- پوشیدن لباس ابریشم در غیر نماز هم برای مرد حرام است.
- با لباسهاى چرمى که از بازار مسلمانان تهیّه مى شود مى توان نماز خواند هرچند شک داشته باشد که از حیوانى است که ذبح شرعى شده یا نه.
امّا اگر یقین داشته باشد که چرم از ممالک غیر اسلامى و یا از یک فروشنده غیر مذهبی تهیه شده؛ نماز با آن جایز نیست؛ ولی اگر نداند چرم از بلاد اسلامى یا غیراسلامى و یا چرم طبیعی یا مصنوعی است؛ اشکالى ندارد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۴۶۸٫

مستحبّات لباس نمازگزار
چند چیز در لباس نمازگزار، مستحب است.
۱- بستن عمامه با تحت الحَنَک (آویزان کردن یک طرف عمامه، به طوری که طرف آویزان عَمامه از زیر چانه بگذرد.)
۲- پوشیدن عبا
3-لباس سفید و تمیز
۴-استعمال عطر
5- انگشتر عقیق

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۰۰٫

مکروهات لباس نمازگزار
چند چیز در لباس نمازگزار مکروه است.
۱- پوشیدن لباس سیاه ( مگر براى عزاى معصومین علیهم السلام که مستحب است)
۲- لباسهاى چرک و تنگ
۳-لباس شرابخوار
۴- لباس کسى که از نجاست پرهیز نمى کند.
۵- لباسى که داراى نقش و عکس صورت است.
۶- باز بودن دکمه هاى لباس
۷- دست کردن انگشترى که نقش صورت دارد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۰۰٫

مکان نمازگزار

شرایط مکان نمازگزار
مکان نمازگزار نُه شرط دارد:
۱- مُباح باشد: کسى که در ملک غصبى نماز مى خواند،اگر چه روى فرش و تخت و مانند اینها باشد، نمازش باطل است. ولى نماز خواندن در زیر سقف غصبى و خیمه غصبى، مانعى ندارد.
۲- بى حرکت باشد: مکان نمازگزار باید بى حرکت باشد و اگر به واسطه تنگى وقت یا جهت دیگر ناچار باشد در جایى که حرکت دارد (اتومبیل، کشتى و قطار) نماز بخواند، به قدرى که ممکن است باید در حال حرکت چیزى نخواند و اگر آنها از قبله به طرف دیگر حرکت کنند به طرف قبله برگردد.
- البته نماز خواندن در اتومبیل، کشتى و قطار و مانند اینها، وقتى که ایستاده، مانعى ندارد.
۳- بتواند نماز را در آن مکان تمام کند: نمازگزار نباید در جایى که سقف آن کوتاه است و نمى تواند در آنجا راست بایستد، یا به اندازه اى کوچک است که جاى رکوع و سجود ندارد، نماز بخواند و اگر ناچار شود که در چنین جایى نماز بخواند، باید به قدرى که ممکن است قیام، رکوع و سجود را بجا آورد.
۴- ماندن در آن مکان حرام نباشد: مثلا زیر سقفى که نزدیک است خراب شود، نماز نخواند.
۵- ایستادن یا نشستن بر آن حرام نباشد: نمازگزار بر فرشى که اسم خدا بر آن نوشته شده، نماز نخواند.
۶- جلوتر یا مساوى با مرقد معصوم علیه السلام نباشد: جلوتر از قبر مطهّر پیامبر و ائمه معصومین علیهم السلام و همچنین بنابر احتیاط واجب مساوى با آن نیز، نماز نخواند.البته اگر چیزى مانند دیوار، بین او و قبر مطهّر باشد که بى احترامى نشود اشکال ندارد.
۷- مکان نماز نجس و مرطوب نباشد:اگر مکان نمازگزار نجس است، طورى تَر نباشد که رطوبت آن به بدن یا لباس او برسد، ولى جاى پیشانى، اصلاً نباید نجس باشد حتی اگر نجس و خشک هم باشد، نماز باطل است البته؛ بنابر احتیاط مستحب، مکان نمازگزار اصلاً نباید نجس باشد.
۸- مسطح بودن مکان نمازگزار: جاى پیشانى باید برابر با زانوها و سر انگشتان پا باشد و بیش از چهار انگشت بسته پایین تر یا بالاتر نباشد.
۹- تقدم مرد بر زن: بنابر احتیاط مستحب زن باید عقب تر از مرد بایستد و جاى سجده او از جاى ایستادن مرد کمى عقب تر باشد.
- اگر زن در کنار مرد یا جلوتر بایستد و باهم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است، امّا اگر یکى قبلاً وارد نماز شده، نماز او صحیح و نماز دومى باطل است؛در این حکم محرم و غیر محرم تفاوتى ندارد.
-البته اگر میان مرد و زن حایلی مانند دیوار، پرده یا به اندازه ده ذراع (تقریباً ۵ متر) فاصله باشد شرط تقدم لازم نیست.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۰۳٫

مستحبات در مکان نمازگزار
۱- در شرع مقدس اسلام بسیار سفارش شده، که نماز در مساجد خوانده شود.
مساجدی چون مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه، مسجد بیت المقدس، مسجد جامع هر شهر و سپس مسجد محله و بازار.
۲- نماز در مشاهد مشرفه [حرم امامان علیهم السلام] به جا آورده شود که آنها از مساجد برترند.
۳- نماز خواندن در روضه ى انبیا، مقام اولیا، صالحین، علما و عباد حتى در زمانى که زنده اند.
۴- نماز خواندن در مکان هاى مختلف، زیرا هر مکانى براى نمازگزارنده آن در روز قیامت شهادت مى دهد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۲۱٫

مکروهات مکان نماز
نماز خواندن، در چند جا، مکروه است، از جمله:
۱- حمّام
۲- زمین نمکزار
۳- در مقابل انسان و درى که باز است.
۴- در جاده، خیابان و کوچه؛ اگرچه براى کسانى که عبور مى کنند زحمت هم نباشد و چنانچه زحمت باشد حرام است ولی نماز باطل نیست.
۵- مقابل آتش و چراغ، آشپزخانه و هرجا که کوره آتش باشد.
6- مقابل چاه و چاله اى که محل فاضلاب باشد.
۷- روبروى عکس و مجسمه چیزى که روح دارد، مگر روى آن را بپوشانند.
۸- در اطاقى که شخص جنب در آن باشد.
۹- در جایى که عکس باشد اگرچه روبروى نمازگزار نباشد.
۱۰- در قبرستان

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۲۲٫

مسجد
مسجد، از نخستین نهادهایی است که در صدر اسلام و به هنگام هجرت رسول اکرم(ص) از مکه به مدینه شکل گرفت. شکلگیری مساجد از مصادیق بارز جامعه اسلامی است. عبادات جمعی در اسلام جایگاهی خاص دارد و فلسفه وجودی مسجد نیز عبادت جمعی است.
از آنجا که مسجد یکی از برترین مکانهای برگزاری نماز است؛ احکامی دارد که باید توسط نمازگزاران رعایت شود از جمله:
۱- نجس کردن زمین، سقف، بام و طرف داخل دیوار مسجد حرام است و هر کسى بفهمد نجس شده، باید فوراً نجاست آن را برطرف کند. بنابر احتیاط واجب طرف بیرون دیوار مسجد نیز همین حکم را دارد.
۲- فروختن در، پنجره و چیزهاى دیگر مسجد، حرام است و اگر مسجد خراب شود، باید آن را صرف تعمیر همان مسجد کرد و چنانچه در آن مسجد کاربرد نداشت، باید در مسجد دیگرى مصرف شود.
اگر براى مساجد دیگر نیز کاربرد نداشت، مى توان آن را فروخت و پول آن را صرف تعمیر همان مسجد و یا مساجد دیگرکرد.
۳- تمیز کردن مسجد ثواب بسیار دارد و نجس کردن آن حرام و تطهیر آن واجب است.
۴- محل عبور قرار دادن مسجد بدون آن که در آن نماز خوانده شود؛ مکروه است.
۵- نماز خواندن در مسجدى که نماز خوان ندارد و غریب است ثواب بیشترى دارد.
6- مستحب است انسان با وضو به مسجد برود، هر چند نمى خواهد نماز بخواند.
۷- ساختن مسجد و تعمیر آن مستحب است.
۸- مکروه است همسایه مسجد، در غیر مسجد نماز بخواند.
۹- وقتى مسلمان وارد مسجد مى شود، مستحب است دو رکعت نماز، به قصد تحیّت و احترام مسجد بخواند و اگر نماز واجب یا مستحب دیگرى نیز بخواند، کافى است.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۵۲۳٫

اوقات نمازهاى پنجگانه
بهتر است مسلمان، نماز را در اوّل وقت بجا آورد و هرچه به اوّل وقت نزدیکتر باشد ثواب بیشترى دارد.
اگر کسى نمازهاى خود را در وقت تعیین شده نخواند گناه کرده و باید بعداً به نیّت قضا بجا آورد.

نماز صبح
نزدیک اذان صبح، از طرف مشرق، سپیده اى رو به بالا حرکت مى کند که آن را «فجر اول» گویند. زمانی که آن سپیده پهن شد «فجر دوم» و اول وقتِ نماز صبح است و زمانی که آفتاب طلوع کرد آخر وقت نماز صبح.
- البته بهتر است نماز صبح را قبل از روشن شدن هوا در همان تاریکی اوّل صبح بجا آورد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)،ج۱، ص۴۳۲٫

نماز ظهر و عصر
اگر شاخص(چوب یا چیزى مانند آن) را به طور عمودى در زمین هموار فرو برند، صبح موقع طلوع خورشید، سایه آن به سمت مغرب مى افتد و هر چه آفتاب بالاتر مى آید این سایه کم تر مى شود و در اول ظهر شرعى به آخرین درجه کوتاهى مى رسد و ظهر که گذشت، سایه آن به طرف مشرق برمى گردد و هر چه خورشید رو به مغرب مى رود، سایه زیادتر مى شود، بنابراین، وقتى سایه به آخرین درجه کوتاهى رسید اول ظهر شرعى و زمان نماز ظهراست.
ولى در بعضى شهرها مثل مکّه که گاهى موقع ظهر سایه به کلّى از بین مى رود، بعد از آنکه سایه دوباره پیدا شد، معلوم مى شود ظهر شده است.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)،ج۱، ص۴۲۳٫

نماز مغرب و عشا
مغرب موقعی است که سرخی طرف مشرق که بعد غروب آفتاب پیدا می شود از بین برود.
نماز مغرب و عشا هر کدام وقت مخصوص و مشترکى دارند:
وقت مخصوص نماز مغرب از اول مغرب است تا وقتى که از مغرب به اندازه خواندن سه رکعت نماز بگذرد.
وقت مخصوص نماز عشا موقعى است که به اندازه خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد که اگر کسى تا این موقع نماز مغرب را عمداً نخواند، باید اول نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بجا آورد.
بین وقت مخصوص نماز مغرب و وقت مخصوص نماز عشا، وقت مشترک نماز مغرب و عشا است، که اگر کسى در این وقت اشتباهاً نماز عشا را پیش از نماز مغرب بخواند و بعداز نماز متوجه شود، نمازش صحیح است و باید نماز مغرب را بعد از آن بجا آورد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)، ج۱، ص۴۲۸٫

قِبله
کعبه که در شهر مکه و در مسجدالحرام قرار دارد، قبله است و مسلمانان باید رو به آن نماز بخوانند. کسى که بیرون شهر مکه و دور از آن است، اگر طورى بایستد که بگویند رو به قبله نماز مى خواند، کافى است.
این امر اختصاص به نماز ندارد، بلکه ذبح حیوان هم باید به سوى قبله باشد تا پاکیزه و حلال گردد.
البته شایسته تر است؛ مسلمان تمام کارهای خود از جمله خواب و خوراک را رو به قبله انجام دهد، خصوصاً اینکه در پایان زندگى، جسم را نیز رو به قبله به خاک مى سپارند.
- کسی که نماز واجب را ایستاده میخواند، باید طوری بایستد که بگویند رو به قبله ایستاده و لازم نیست زانوها و نوک پای او هم رو به قبله باشد.
- کسی که باید نشسته نماز بخواند، اگر نمیتواند بطور معمول بنشیند و در موقع نشستن، کف پاها را به زمین می گذارد، باید در موقع نماز صورت و سینه و شکم او رو به قبله باشد و لازم نیست ساق پای او رو به قبله باشد.
- کسی که باید خوابیده نماز بخواند، باید در حال نماز به پهلوی راست بخوابد طوری که جلوی بدن او رو به قبله باشد و اگر ممکن نیست باید به پهلوی چپ بخوابد و جلوی بدن همچنان رو به قبله و اگر به این شکل هم نتواند باید به پشت بخوابد و کف پا رو به قبله باشد.
- نماز مستحبی را می شود در حال راه رفتن و سواری هم خواند و اگر مسلمان در این دو حال، نماز مستحبی بخواند لازم نیست رو بقبله باشد.

توضیح المسائل مراجع(فتاوای ۱۲ مرجع)،ج۱، ص۴۵۲٫

روش تشخیص قبله
۱- علم (یقین):
اگر کسی علم به قبله بودن یک جهت پیدا کرد، بایستی حکم به قبله بودن آن طرف نماید.
- شخصی که یقین به قبله ندارد، اگر بخواهد غیر از نماز کاری انجام دهد که شرط قبله لازم است، مثلاً بخواهد سر حیوانی را ببرد، باید به گمان عمل نماید و اگر گمان ممکن نیست به هر طرف که انجام دهد صحیح است.
۲- شهادت دو نفر شاهد عادل:
به شرطی که شهادت آنان از روی حس و مشاهده باشد که در این صورت ولو شهادت آنان یقین هم نیاورد،جایگزین یقین می شود.
۳- شناسایی علمی:
شخصی که مورد اطمینان است از روی قاعده علمی قبله را شناسایی کند.
۴- ظن و گمانى که از محرابِ مساجد و قبورِ مسلمین حاصل شود:
ظن و گمان از هر راهی که باشد، چه از راه محراب مساجد و قبور مسلمین و چه از گفته صاحب خانه، خورشید، ستاره و قطب نما.
- البته باید توجه داشت در صورتی می توان به گمان عمل کرد که شخص نتواند گمان قوی تری پیدا کند، والا بایستی گمان قوی تر را تحصیل نماید؛ مثلا اگر مهمان از گفته صاحب خانه گمان به قبله پیدا کرد، ولی از راه دیگرگمان قوی تر به دست آورد، نباید به حرف او عمل نماید.
- اگر شخص برای پیدا کردن قبله وسیلهای ندارد، یا با این که کوشش کرده، گمانش به طرفی نمیرود، چنانچه وقت نماز وسعت دارد باید چهار نماز به چهار طرف بخواند و اگر به اندازه چهار نماز، وقت ندارد؛ باید به اندازهای که وقت دارد، نماز بخواند، مثلا اگر فقط به اندازه یک نماز وقت دارد، باید یک نماز به هر طرفی که میخواهد بخواند.
- کسی که باید به چند طرف نماز بخواند، اگر بخواهد نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشا را بخواند بهتر آن است که نماز اول را به هر چهار طرف بخواند، بعد نماز دوم را شروع کند.

این نماز دو رکعت است ، در رکعت اول بعد از حمد ده بار بگو :

« رَبِّ اغفِرلی و لِوالِدَی وَ لِلمُؤمنینَ یَومُ یَقُومُ الحِسابُ »

و در رکعت دوم بعد از حمد ده بار بگوید :

« رَبِّ اغفِرلی و لِوالِدَی وَ لِمَن دَخَلَ بَیتی مُؤمِناً وَ لِلمُؤمِنینَ وَ المُومِناتِ » پس از سلام نماز ده بار بگو : « رَبِّ ارحَمهٌما کَما رَبَّیانی صَغیراِّ ».

امام صادق (علیه السلام ) فرمود :

هر گاه حاجت مهمی داشتی ، روز چهارشنبه ،پنجشنبه و جمعه را روزه بگیر و در روز جمعه ، غسل کن و لباس نو بپوش و به بالاترین اطاقهای خود برو ، دو رکعت نماز بگذار، پس دست به آسمان بردار و بگو :

پروردگارا ! به درگاه تو روی آوردم چون می دانم که تو یگانه و بی نیازی و جز تو کسی بر حاجت من توانایی ندارد .

طریقه خواندن نماز امام زمان (عج) " روحی وارواح العالمین تراب مقدم الفداه " در مسجد جمکران :

دو رکعت نماز به نیت امام زمان ( عج) می خوانی ، و در هر رکعت یک حمد و یک توحید باید خوانده شود . موقع خواندن حمد هنگامی که به " اِیّاکَ نَعبُدٌ و اِیّاکَ نَستَعین " رسید باید آن را ۱۰۰ مرتبه تکرار کند .ذکر های رکوع و سجود نیز باید هفت بار خوانده شود .

در رکعت دوم نیز به همین کیفیت می باشد .

پس ازپایان نماز تسبیحات حضرت زهرا (س) خوانده شود .

با فضیلت ترین وقت خواندن نماز جعفر (طیار) روز جمعه هنگام بالا آمدن آفتاب است. می توان آن را از نافله های شب یا روز حساب كرد كه هم برای او از نوافلش حساب شود و هم نماز جعفر (طیار)، كما این كه در روایت آمده است پس با نماز جعفر نافله نماز مغرب را مثلا نیت می كند.

كیفیت نماز جعفر طیّار

این نماز چهار ركعت است كه دو سلام دارد (دو تا دو ركعتی).

در هر ركعتی حمد و سوره می خواند، سپس پانزده مرتبه می گوید: «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الّا الله و الله اكبر».

و همین تسبیح را ده مرتبه در ركوع و هم چنین ده مرتبه بعد از سر برداشتن از ركوع و هم چنین ده مرتبه در سجده اول و ده مرتبه بعد از سر برداشتن از آن و ده مرتبه در سجده دوم و ده مرتبه بعد از سر بلند نمودن تسبیحات را می گوید.

پس در هر ركعتی هفتاد و پنج مرتبه و مجموع آنها (در تمام چهار ركعت) سیصد تسبیح می شود.

حال اگر كسی می خواهد نماز جعفر را بخواند، اما فرصت كافی برای گفتن تمام سیصد مرتبه ذكر تسبیحات اربعه را ندارد، می تواند به همان مقدار كه فرصت دارد بخواند و مابقی را پس از اتمام نماز، در هر حالتی كه بود، به امید ثواب بخواند و اگر اصلا وقت برای گفتن تسبیحات اربعه ندارد، می تواند دو نماز دو ركعتی به نیت جعفر بخواند و ذكرهای تسبیحات اربعه را بعد از نماز در حال راه رفتن و یا در محیط كار به امید ثواب بگوید و یا اگر فرصتش به مقداری است كه فقط می تواند دو ركعت از نماز را به صورت كامل بخواند می تواند آن دو ركعت را خوانده و بعد كه فرصت پیدا كرد دو ركعت دیگر را بخواند. حال اگر تسبیحات اربعه را فراموش كرد بخواند، در صورتی كه محلش نگذشته باشد باید آن را به جا آورد، اما اگر محل آن گذشته، نمازش صحیح است، ولی باید بعد از نماز هر مقداری را كه فراموش كرد به امید ثواب قضا كند.

آداب نماز جعفر طیّار

1. از آداب نماز جعفر طیار این است كه در ركعت اول بعد از حمد، سوره زلزال و در ركعت دوم سوره عادیات و در ركعت سوم سوره نصر و در ركعت چهارم سوره توحید خوانده شود.

2. مستحب است كه در سجده دوم ركعت دوم، بعد از تسبیحات بگوید: «یا من لبس العزّ و الوقار، یا من تعطّف بالمجد و تكرّم به، یا من لا ینبغی التّسبیح الّا له، یا من احصی كلّ شیء علمه، یا ذا النّعمه و الطّول، یا ذا المنّ و الفضل، یا ذالقدره و الكرم، اسئلك بمعاقد العزّ من عرشك و منتهی الرّحمه بكتابك و بأسمك الأعظم الأعلی و كلماتك التّامّات ان تصلّی علی محمّد و آل محمّد و افعل بی كذا و كذا» سپس حاجتهایش را بگوید، به فارسی هم می تواند حاجاتش را درخواست كند.

3. بعد از فارغ شدن از نماز، مستحب است دعایی را كه شیخ طوسی و سید بن طاووس از مفضل بن عمر نقل كرده اند بخواند.

مفضل می گوید: ابا عبدالله امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ را دیدم نماز جعفر طیار را می خواند و دستهایش را بلند كرد و به این دعا خدا را خواند: «یا ربّ یا ربّ» تا نفس قطع شد، «یا ربّاه یا ربّاه» تا نفس قطع شد، «ربّ ربّ» تا نفس قطع شد، «یا الله یا الله» تا نفس قطع شد، «یا حیّ یا حیّ» تا نفس قطع شد، «یا رحیم یا رحیم» تا نفس قطع شد، «یا رحمان یا رحمان» هفت مرتبه، «یا ارحم الرّاحمین» هفت مرتبه. سپس گفت:

«اللّهمّ انّی افتتح القول بحمدك و انطق بالثّناء علیك و امجدك و لا غایه لمدحك و اثنی علیك و من یبلغ غایه ثنائك و امد مجدك و انّی لخلیقتك كنه معرفه مجدك و ایّ زمن لم تكن ممدوحاً بفضلك موصوفاً بمجدك عوّاداً علی المذنبین بحلمك تخلّف سكّان ارضك عن طاعتك و كنت علیهم عطوفاً بجودك جواداً بفضلك عوّاداً بكرمك یا لا اله الّا انت المنّان ذو الجلال و الإكرام».

سپس حضرت به من فرمود: «ای مفضل اگر حاجت مهمی داری این نماز را به جا آور و با این دعا (خدا را) بخوان و حاجتت را (از خدا) بخواه كه خدا ان شاء الله برآورده می كند و به او اطمینان است».

نماز جعفر طیار را می توان به نیابت برای مردگان و شهدا خواند و هم چنین می تواند بدون نیابت ثوابش را هدیه كرد. هدیه كردن ثواب نماز به روح اموات و شهدا، هم درجات آنها را زیادتر می كند و هم اجر خود انسان را بیشتر می گرداند و هر چه هدیه شونده مقامش بالاتر باشد، اجر هدیه كننده بیشتر می شود.

این نماز را به حساب نوافل شبانه روزی می توان گذارد، یعنی نافله را به این طریق می توان به جا آورد.

در حدیث رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ آمده است در مقام كسی كه نماز جعفر گزارد، اگر بر او مثل ریگ بیابان و كف دریا گناه باشد كه می آمرزد مر او را حق تعالی.

از پیامبر گرامی اسلام(ص) روایت است که هر کس این نماز را در روز پنجشنبه بخواند و در آخر نماز در حالی که به سجده رفته است حاجت خود را از خداوند بخواهد، حاجتش حتی اگر جابجا شدن کوهها یا نزول باران هم باشد برآورده خواهد شد.

در مقام و حکمت این نماز هر چقدر بگوییم کم گفتهایم و برای درک بهتر مقام این نماز در نزد خدواند متعال، به این روایت از پیامبر اکرم(ص) اکتفا میکنیم که فرمودهاند: هر کس این نماز را بخواند و چیزی از خدا نخواهد، رواست که خداوند بر او غضب کند.

و اما نکاتی که باید در خواندن این نماز جهت دستیابی به اجر واقعی به آن توجه کرد:

1- این نماز را با حضور قلب واقعی بخوانید.

2- نحوهی خواندن این نماز را در طول هفته تمرین کنید تا بتوانید بدون هیچگونه اشکالی آن را بخوانید.

3- برنامه روز پنجشنبه خود را طوری تنظیم کنید که استراحت کافی داشته باشید و به هنگام خواندن این نماز هیچگونه احساس خستگی و کسالت در شما نباشد تا بتوانید نماز را کامل و بدون هیچ اشتباهی بخوانید.

4- در تعداد سورهها دقت کنید و از خواندن بیشتر یا کمتر سوره ها جهت احتیاط خودداری کنید.

نحوه خواندن نماز:

این نماز، از دو نماز 2 رکعتی، و اعمال بعد از نماز تشکیل شده است.

نیت نماز: نماز حاجت روز پنجشنبه قربةً الی الله.

بهتر است «بین دو نماز» و همچنین «بین نماز دوم و اعمال بعد از نماز» فاصله نیفتد و از سخن و عمل اضافی خودداری کنید.

نماز اول:

در رکعت اول بعد از نیت، یکبار سورهی حمد را بخوانید و 11 مرتبه سورهی توحید(قل هو الله احد) و سپس همانند نمازهای معمولی به رکوع و سجود بروید.

در رکعت دوم یکبار سورهی حمد را بخوانید و 21 مرتبه سورهی توحید و بعد از آن قنوت نمازهای معمولی را بخوانید و سپس به رکوع و سجود بروید و بعد از سجده دوم، تشهد و سلام بگویید و نماز اول را تمام کنید.

نماز دوم:

در رکعت اول بعد از نیت، یکبار سورهی حمد را بخوانید و "31 مرتبه سورهی توحید" و سپس همانند نماز قبل به رکوع و سجود بروید.

در رکعت دوم، یکبار سورهی حمد را بخوانید و "41 مرتبه سورهی توحید" را تلاوت کنید و سپس قنوت بخوانید و بعد از آن به رکوع و سجود بروید و بعد از سجده دوم، تشهد و سلام بخوانید و نماز را تمام کنید.

بعد از دو نماز:

بعد از سلام نماز دوم، اعمال زیر را به جا آورید:

در حالت نشسته" 51 مرتبه"سوره توحید را تلاوت کنید و بعد از آن " 51 صلوات" بفرستید و سپس به سجده رفته و در حالت سجده صد مرتبه"یا الله "بگویید و بعد از آن در همان حالت سجده، حاجت خود را خداوند متعال بخواهید.

سه چیز از خدا بخواهید:

شما در سجده آخر هر چه دوست دارید میتوانید از خدا بخواهید اما بهتر آنست که حاجات خود را به ترتیب زیر از خداوند طلب کنید و اطمینان قلبی داشته باشید که حاجات شما برآورده خواهد شد:

اول: تعجیل در ظهور آقا امام زمان (عج) از از خداوند طلب کنید(چرا که این نماز در بعدازظهر پنجشنبه خوانده میشود).

دوم: در حق دیگران و هر آنکه محتاج دعای شماست دعایی کنید(چرا که دعای افراد در حق یکدیگر زودتر مستجاب میشود).

سوم: هرآنچه برای خود میخواهید از خداوند طلب کنید ضمن اینکه یادتان باشد بهترین دعا؛ «عاقبت به خیر شدن» است.

تذکر دوستانه:

یادمان باشد که این نماز، نمازی مستحبی است و همانطور که میدانید لازمهی دستیابی به اجر واقعی مستحبّات، بجا آوردن واجبات است. همچنین لازمهی دستیابی به اجر واقعی این نماز، خواندن نمازهای پنجگانه واجب است و باید حتماً بر خواندن نمازهای واجب خود پایبند باشیم.

همچنین شرط استجابت دعا؛ تلاش خود انسان است تا إنشاءالله همهی دعاها و حاجات ما مستجاب شود و حتی اگر حاجتی از ما مستجاب نشد، مطمئن باشیم که حکمتی در آن است که مصلحت ما را در پی دارد.

نماز استغفار دو ركعت است. در هر ركعت حمد و سوره قدر را بخوان و بعد از قرائت، 15 بار بگو «استغفرالله» و بعد به ركوع كه رفتی آن را ده بار بگو ومثل نماز جعفر ، نماز را تمام كن كه همه كارهایت ان شاء الله به اصلاح آید.[1]

نماز توبه

حضرت ختمی مرتبت (ص) روز یكشنبه دوم ذی القعده بیرون تشریف آورده فرمودند: ایّها الناس! كدام یك از شما اراده توبه كرده است ؟ عرض كردند : همه ما می خواهیم توبه نماییم . فرمود : غسل كنید و وضو بگیرید و چهار ركعت نماز و در هر ركعت یك مرتبه سوره حمد و سه مرتبه سوره توحید و یك مرتبه معوذتین ( سوره های فلق و ناس ) بخوانید و بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفار و ختم به «لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم» بكنید و بعد از آن بگویید: «یا عزیز یا غفار اغفر لی ذنوبی وذنوب جمیع المومنین و المؤمنات فانه یغفر الذنوب الا انت».

و فرمود: نیست هیچ بنده ای از امت من، كه این عمل را انجام دهد، مگر اینكه منادی از آسمان ندا كند: ای بنده خدا عملت را از سر بگیر كه توبه تو مقبول است وگناه تو آمرزیده، و فرشته دیگر صدا كند از زیر عرش، ای بنده مبارك باد بر تو و اهل تو و ذریه تو، و دیگری صدا كند دشمنان تو از تو راضی خواهند شد در روز قیامت . ودیگری صدا كند كه ای بنده ما با ایمان می میری و دین از تو گرفته نخواهد شد و قبر تو گشاده و منور خواهد شد. و دیگری صدا كند كه ای بنده پدر و مادر تو از تو خشنود خواهند شد، اگر چه غضبناك بوده باشند در وسعت روزی خواهی بود. حضرت جبرئیل ـ علیه السّلام ـ ندا می كند: من وقت مرگت با ملك الموت می آیم و مهربانی می كنم به تو. صدمه نمی زند به تو اثر مرگ و خارج می شود روح تو از بدنت به آسانی.

عرض كردند : یا رسول الله ! اگر كسی این عمل را در غیر ذی القعده بجا آورد ، چطور می شود ؟ فرمود: همان طور است كه وصف كردم و فرمودند : این كلمات را جبرئیل در معراج به من یاد داد.[2]

[1] . مكارم الاخلاق، ص 328.

[2] . رساله لقاء الله، میرزا ملكی تبریزی، ص 81.

نماز شب چهار شنبه:

نماز شب چهار شنبه دو ركعت نقل شده است، در هر ركعت بعد از حمد آیه الكرسی و سوره قدر و سوره نصر را یك مرتبه و سوره توحید را سه مرتبه. كسی كه این نماز را بخواند خدای تعالی گناهان گذشته و آینده او را بیامرزد.

نماز روز چهارشنبه

نماز این روز دو ركعت است، در هر ركعتی بعد از حمد سوره زلزلت یك مرتبه و سوره توحید سه مرتبه. و كسی كه این نماز را بخواند خدا رفع كند از او تاریكی قبر را تا روز قیامت. پس ذكر شده است ثواب زیاد برای خواننده این نماز.

چون خواستی بخوابی، نزد خود ظرف آب تمیزی بگذار و رویش را بپوش، چون برای نماز شب بیدار شوی سه جرعه از آن بنوش و با بقیه آن وضو بگیر و رو به قبله اذان و اقامه بگو و دو ركعت نماز به هر سوره ای كه خواهی بخوان.

و در ركوع و بعد از آن و در سجده و بعد از آن و در سجده دوم و بعد از آن و در هر یك بیست و پنج مرتبه بگو: «یا غیاث المستغیثین».

در ركعت دوم مانند آن بخوان و بعد از سلام رو به آسمان كن و سی مرتبه بگو: «من العبد الذّلیل اِلی المَولی الجَلیل» و حاجتت را بخواه كه برآورده شود، ان شاء الله

دو ركعت بجا آورد، در هر ركعت شصت مرتبه سوره ی توحید را بخواند، چون از نماز فارغ شود گناهانش آمرزیده شود.[1]

نماز دیگر در آمرزش گناهان

نماز دیگر شیخ طوسی در مصباح در اعمال روز جمعه گفته روایت شده از عبدالله بن مسعود كه گفت رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمود: هر كسی كه در روز جمعه بعد از نماز عصر دو ركعت نماز گزارد، بخواند در ركعت اول فاتحه و آیه الكرسی و سوره ی فلق بیست و پنج مرتبه و در ركعت دوم بعد از حمد سوره ی توحید و ناس بیست و پنج مرتبه، و چون از نماز فارغ شود بیست و پنج مرتبه بگوید:

« لاحول و لا قوه الا بالله العلی العظیم»، از دنیا بیرون نرود تا بنمایاند حق تعالی بهشت را در خواب به او، و ببیند مكان خود را در بهشت.[2]

[1] . مفاتیح الجنان، ص 484.
[2] . مفاتیح الجنان، ص 485.

امام صادق ـ علیه السّلام ـ هر شب برای فرزندش و در هر روز برای پدر و مادر خود دو ركعت نماز می گزارد، در ركعت اول سوره ی قدر و در ركعت دوم سوره ی كوثر می خواندند.[1]

نماز وحشت

مستحب است در شب اول قبر دو ركعت نماز وحشت برای میّت بخوانند، در دو ركعت اول سوره ی حمد و آیه الكرسی، و ركعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره ی قدر بخواند، و بعد از سلام نماز بگوید: «اللهم صل علی محمد وآل محمد و ابعث ثوابها الی قبر فلان » و به جای این كلمه اسم میّت را بگوید.

برادر وخواهر! نماز وحشت هدیه ای است از شما به كسی كه از دنیا رفته است، این نماز را برای آشنایان بخوانید تا دیگرا ن هم برای شما بخوانند.[2]

نماز شب اول قبر (وحشت)

و سید بن طاوس از حضرت رسول ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت كرده كه فرمود: نمی گذرد بر میّت ساعتی سخت تر از شب اول قبر، پس رحم نمایید مردگان خود را به صدقه، و اگر نیافتی چیزی كه صدقه بدهی، پس یكی از شما دو ركعت نماز بخواند و در ركعت اول حمد یك مرتبه و سوره ی توحید دو مرتبه، و در ركعت دوم حمد یك مرتبه و سوره ی تكاثر ده مرتبه، و سلام دهد و بگوید: « اللهم صل علی محمد و آل محمد و ابعث ثوابها الی قبر ذلك المیت فلان بن فلان ». پس حق تعالی می فرستد همان ساعت هزار ملك به سوی قبر آن میت با هر ملكی جامه ای و حلّه ای ، و تنگی قبر او را وسعت دهد تا روز نفع صور عطا كند به نماز كننده به عدد آنچه آفتاب بر آن طلوع می كند حسنات، و بالا برده می شود برای او چهل درجه.[3]

[1] . مفاتیح الجنان، ص 396.
[2] . كافی، ج 3، ص 285.
[3] . سفینه البحار، ج 2، ص 47.

کی دیگر از نمازهای مستحبی نماز شكر است، و چون نمازی است كه در وقت حاصل شدن نعمت و یا دفع بلا و مرض خوانده شود.

امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: چون خداوند به تو نعمتی دهد یا از تو نعمتی را دفع نماید، دو ركعت نماز بخوان و در ركوع و سجود اول (بعد از ذكر می گویی:

«الحمدلله شكرا شكرا شكرا وحمدا»

و در ركوع و سجود دوم می گویی:

«الحمدلله الذی استجاب دعائی واعطانی مسئلتی ». بعد دعای علی بن الحسین را از صحیفه بخوان. [1]

[1] . المصباح المنیر، ص 413.

دو ركعت است و در هر ركعت بعد از حمد، سوره انعام خوانده می شود.[1]

نماز روز اول هر ماه مستحب است در روز اول هر ماهی نماز خوانده شود. وقتش از اول صبح تا مغرب بوده و آن دو ركعت است. در ركعت اول بعد از حمد سی مرتبه سوره توحید و در ركعت دوم بعد از حمد سی مرتبه سوره قدر بخواند و بعد از نماز هر مقداری كه می تواند صدقه دهد. با این عمل، سلامتی آن ماه را برای خویش خریده است.[2]

[1] . بحار الانوار، ج 97، ص 133.

[2] . المصباح المنیر، ص 46.

یكی دیگر از نمازهای مستحبی، نماز استسقاء (نماز باران) است. استسقاء از باب استفعال به معنی طلب باران و آبیاری از خداوند است، و این نماز در وقت كم شدن آب چاهها و چشمه ها و نباریدن باران، مستحب است طلب باران از خدا از طریق دعا و نماز.

سبب نیامدن باران به خاطر گسترش گناهان، ناسپاسی نعمتها، نپرداختن حق مردم، كم فروشی، ظلم، نیرنگ، ترك امر به معروف و نهی از منكر، نپرداختن زكات، حكومت و قضاوت بر خلاف حكم خدا و... است كه موجب خشم پروردگار و نیامدن باران می شود.

كیفیت نماز استسقاء

این نماز دو ركعت است و آن مانند نماز عیدین است (عید فطر و عید قربان). در هر ركعت یك حمد و یك سوره توحید، و در ركعت اول، پنج تكبیر دارد و در ركعت دوم چهار تكبیر، پس از هر تكبیر در هر ركعت، یك قنوت است. بهتر است در قنوت، دعایی خوانده شود كه طلب باران در آن است.

مستحبات نماز استسقاء

1. بلند خواندن حمد و سوره

2. مستحب است سوره اعلی در ركعت اول و سوره الشمس در ركعت دوم.

3. و نیز مستحب است این كه نماز را بعد از گرفتن سه روز روزه بخوانند، یعنی امام امر كند مردم را كه سه روز روزه بگیرند وآنگاه به صحرا روند برای نماز ، به نحو سه روز روزه، روز اول روزه شنبه و آخرش دوشنبه باشد و یا روز اول چهارشنبه و آخرش جمعه باشد.

4. ونیز مستحب است این كه نماز باران پس از توبه ی مردم از گناهان به سوی خدا و بعد از تطهیر اخلاق خود از صفحات پست نفسانی باشد.

5. بیرون رفتن امام جماعت همراه با نماز گزار به صحرا، در نهایت وقار آرامش و خشوع و حالت نیاز و انتخاب جایی تمیز برای نماز، و داشتن حالتی نیازمندانه و ترحم انگیز، مثلاً پا برهنه بودن.

6. منبر را با خود به صحرا ببرند، مؤذنها همراه مردم باشند، پیران و كودكان و چهارپایان را هم با خود ببرند، و بچه ها را از مادرانشان جدا سازند تا گریه ها و ضجه ها زیاد شود و سبب نزول رحمت گردد.

7. پیشنماز، پس از نماز، ردای خود را دگرگون سازد، یعنی قسمت راست را به سمت چپ و سمت چپ را به سمت راست بگرداند و به صدای بلند صد مرتبه تكبیر به طرف راست و صد بار تسبیح به سمت چپ بگوید و صد بار حمد و شكر خدا بگوید، مردم هم همصدا با او ذكر بگویند و آنگاه دعا كند، مردم هم دعا كنند و آمین بگویند و بسیار تضرع و ناله نمایند.

8. بهتر است در دعاها، از آنچه از امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ نقل شده استفاده شود، از جمله دعای 19 در صحیفه سجادیه.

9. دعای حضرت علی ـ علیه السّلام ـ در مورد نماز باران.

10. چنانچه بعد از خواندن نماز با آن همه مقدمات دعای ایشان مستجاب شد و باران بارید و سیراب شدند پس مطلوب حاصل است، و اگر استجابت دعا تأخیر افتاد و باران نبارید، دوباره و سه باره به صحرا برگردند و نماز بخوانند و از رحمت خداوند مأیوس نشوند چون برای پیغمبران گذشته هم چنین اتفاقی افتاده كه در بار اول باران نباریده و بار دوم یا سوم باریده.

نماز عسرت و تنگدستی:

از امام صادق ـ علیه السّلام ـ روایت شده : چون امری بر تو مشكل شود وقت ظهر دو ركعت نماز بخوان، در ركعت اول حمد و توحید و سه آیه اول از سوره فتح، و در ركعت دوم حمد و توحید و سوره انشراح، كه بسیار مجرب است.[1]

نماز برای طرف شدن فقر

روای می گوید: خدمت امام صادق ـ علیه السّلام ـ بودم كه یكی از اصحاب حضرت عرضه داشت یابن رسول الله فدایت شوم، مردی فقیرم. امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: روزهای چهارشنبه و پنج شنبه و جمعه را روزه بگیر و ظهر روز جمعه به پشت بام یا بیابانی كه كسی تو را نبیند برو و پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ را زیارت كن و رو به قبیله بنشین و دست راست را روی دست چپ بگذار و بگو:

« خداوندا! تویی تو، و امید به غیر تو به نومیدی بدل شود، و آرزومندی به غیرت به نتیجه و مقصود نرسد ، تكیه گاه آن كه تكیه گاهی ندارد، من جز تو تكیه گاهی ندارم ، در كارم فرج و گشایشی قرار ده و مرا از جایی كه گمان ندارم و گمان دارم روزی ده».

بعد بر زمین سجده كن و بگو: «ای فریاد رس! از فضل خویش برایم ممری از روزی قرار ده». و آفتاب روز شنبه بر تو طلوع نكند، مگر با روزی تازه.

نبی اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ چون برای اهل بیتش مشكلی پیش می آمد می فرمود: ای اهل من! نماز بخوانید نماز بخوانید.[2]

...................................................

[1] . مكارم الاخلاق، ص 332.

[2] . مكارم الاخلاق، ص 323.

از حضرت امام باقرـ علیه السّلام ـ منقول است كه چون عروس را نزد تو بیاورند بگو كه پیش كه از آن وضو بسازد و تو هم وضو بساز و دو ركعت نماز بخوان و بگو كه او را نیز امر كند كه دو ركعت نماز بگذارد ، پس حمد الهی بگو و صلوات بر محمد و آل محمد بفرست.[1]

ازحضرت صادق ـ علیه السّلام ـ منقول است: هر گاه كسی اراده ی خواستگاری نماید، دو ركعت نماز بگذارد وحمد الهی را بگوید. [2]

علی ـ علیه السّلام ـ فرماید: چون عروسی وارد شد، داماد دو ركعت نماز گزارده، دست بر پیشانی او بكشد و بگوید: خدایا! همسرم را برای من و مرا برای او مبارك گردان، و مادام كه برای ما توافق خواسته ای زندگیمان را میمون ومبارك قرار ده، و چنانچه كار به جدایی كشید در مفارقت نیز خیر و خوبی مقدر فرما.[3]

.........................................................

[1] . حلیه المتقین، ص 75.

[2] . همان، ص 69.
[3] . بحار، ج 103، ص 268.

نماز زیارت حضرت رسول ـ صلّی الله علیه و آله

از راه دور-چهار ركعت نماز زیارت بخوان به دو سلام، با هر سوره كه می خواهی. چون فارغ شدی تسبیح فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ بگو، بعد از خواندن زیارت.[1]

نماز زیارت ائمه بقیع ـ علیهم السّلام ـ

شیخ طوسی در تهذیب فرمود: بعد از آن هشت ركعت نماز زیارت بخوان، یعنی از برای هر امامی دو ركعت.[2]

نماز زیارت امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ

شش ركعت نماز بجا آور، دو ركعت برای امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ در ركعت اول بعد از سوره حمد، سوره الرحمن بخوان و در ركعت دوم،سوره یس و بعد از نماز تسبیح حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ بخوان و طلب آمرزش از خدا بكن و از برای خود دعا كن. و چهار ركعت دیگر هدیه حضرت آدم و نوح بخوان، پس سجده شكر به جا آور.[3]

نماز بعد از زیارت عاشورا

بعد از زیارت عاشورا دو ركعت نماز بخوان.

............................................

[1] . مفاتیح الجنان، ص 643.
[2] . مفاتیح الجنان، ص 655.
[3] . مفاتیح الجنان، ص 655